صادر مىشد ؛ « 78 » از غور بردگان را به هرات و سيستان « 79 » و نيز به خراسان « 80 » مىآوردند . جزو خراج طبرستان و برخى سرزمينهاى ديگر ، ارسال بردگان ترك به بغداد نيز منظور مىشد . « 81 » ايجاد گارد محافظ متشكل از اقوام بيگانه كه در اولين ثلث قرن سوم هجرى / نهم ميلادى ، در بغداد مرسوم شد ، در آغاز متكى بر اين بردگان ترك بود . به زودى آموزش چنين واحد نظامى در حوزه ايران نيز رسميت يافت . در سپاه صفاريان ( كه در زمان عمرو بن ليث با آنها سخت امّا عادلانه رفتار مىشد و هم‌زمان براى جاسوسى افسران نيز گمارده مىشدند ) « 82 » و همچنين در سپاه سامانيان ، سربازان ترك وابسته ، نقش مهمّى ايفاء مىكردند . « 83 » در زمان سلسلهء غزنويان ، افسران كه از ميان همين سپاه بردگان ترك برخاسته بودند ، به زودى ترقى بسيار كردند و به‌صورت حكام مستقلى درآمدند . اولين پيشگامان اين رديف طولانى از حكام ترك ، در سرزمين ايران ظاهر شدند و تقريبا به موازات آن ، در مصر ( طولونىها ) و نيز در هندوستان . در اهميت اين تطور براى گسترش قوميت ترك ، در اينجا همين اشارات كافى است . رفاه اجتماعى و سازمانهاى مربوط به آن برداشتها و ضوابط نسبتا انسانى كه در قلمرو حكومت اسلامى در برابر قشرهاى تحت فشار و افراد غير آزاد ، حاكم بود ، وضع ناگوار بردگان و به طور كلى اختلافات و تشنجات اجتماعى و طبقاتى را تا حدود زيادى در مباينت

--> ( 78 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 205 ؛ ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 2 ، ص 377 . ( 79 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 281 . ( 80 ) . حدود العالم ، ص 109 . ( 81 ) . ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 118 ( حدود سال 148 ه / 765 م ) . ( 82 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 7 ، ص 165 . ( 83 ) . سياست‌نامه ، ص 95 و بعد . - رجوع كنيد به : Jakubovskij , Mach . 71 f . و نيز به مبحث « سپاه » در كتاب حاضر .